Menu:

Nadgodziny w pracy – wydajność i wynagrodzenie a Kodeks Pracy

W zależności od roli w firmie nadgodziny niosą za sobą wiele skojarzeń, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych. Pracodawcy zakładają często, że dzięki nadgodzinom pracownicy będą w krótszym czasie osiągać cele biznesowe. Pracownicy natomiast mają nadzieję, że w ten sposób mogą wpłynąć na swoje wynagrodzenie czy potencjalny awans w firmie. Jednak to, co wydaje się być korzyścią dla pracodawcy i sukcesem pracownika, ma też swoją mroczną stronę, ponieważ dodatkowy czas spędzany w pracy, negatywnie wpływają na koncentrację, a tym samym na produktywność i efektywność twojego zespołu. A wśród wypalonych przez pandemię pracowników coraz częściej słyszy się o tzw. quiet quitting, czyli koncepcji, która zakłada, żeby nie robić nic ponad ustalone w umowie obowiązki i 8 godzin. Jak jest naprawdę?

Nadgodziny a praca
Jak powinno wyglądać wynagrodzenie za nadgodziny według prawa pracy? Za każdą godzinę pracy nadliczbowej przysługuje dodatek za nadgodziny bądź czas wolny w ilości przepracowanych nadgodzin.

Czym są nadgodziny?

Według definicji zawartej w Kodeksie Pracy, jako nadgodziny należy rozumieć pracę wykonywaną ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy. Praca w godzinach przekraczających ustalony w umowie wymiar czasu jest dopuszczalna w dwóch przypadkach:

  • w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii;
  • w razie szczególnych potrzeb pracodawcy.

Czym zatem są te szczególne potrzeby?

Prawo tego nie określa, więc każdy przypadek podlega indywidualnej ocenie, ale zazwyczaj chodzi o takie sytuacje, jak na przykład konieczność zapewnienia ciągłości działalności firmy (np. z powodu zachorowania innego pracownika) lub kiedy jest nagła potrzeba wykonania ważnego zadania (np. dużego zlecenia). W praktyce jednak na rynku pracy w Polsce dość często występuje smutna praktyka, w której pracownik wyrabia nadgodziny nie w ramach sytuacji wyjątkowej, a jako czas dodatkowy, w którym „dopina” tematy, na które nie miał czasu w regulaminowym czasie pracy.

Nadgodziny ile płatne?

Każdy pracodawca musi pamiętać, że pracownikowi za przepracowane nadgodziny przysługuje rekompensata w postaci czasu wolnego lub dodatku do wynagrodzenia. Nadgodziny w Kodeksie Pracy zostały określone w art. 151.


Art. 151(1) Kodeksu Pracy mówi, że:

„1. Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości:
1. 100% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
a) w nocy;
b) w niedzielę i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;
c) w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.
2. 50% wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony w pkt 1”. 


Za normalne wynagrodzenie, o którym mówi KP, przyjmuje się takie, które pracownik otrzymuje stale i systematycznie.

Należy także pamiętać, że nadgodziny rozliczane jako czas wolny, zgodnie z Kodeksem Pracy są rozliczane różnie, w zależności od tego, czy wychodzą z inicjatywy pracownika, czy potrzeby pracodawcy. Jeśli był to:

  • pracownik, wtedy czas wolny wynosi tyle, co przepracowane nadgodziny (100%);
  • pracodawca, wtedy czas wolny wynosi o połowę więcej niż wymiar nadgodzin (150%).

Nadgodziny w pracy a koncentracja i wydajność pracowników

Rozwój technologii usprawnił m.in. sposób komunikowania się, uczenia i wywiązywania ze służbowych obowiązków. Jednak wygoda błyskawicznego postępu na miarę XXI wieku, niesie również ze sobą ryzyko regresu zdolności poznawczych, wśród których znajdują się:

  • pamięć,
  • uwaga (koncentracja uwagi),
  • funkcje wykonawcze.

Cenne narzędzia adaptacji ukształtowane na drodze ewolucji, pozwalają rejestrować i na nowo przywoływać zdobyte informacje. Ich kodowanie, przechowywanie i wydobywanie sprawia, że pracownicy skutecznie selekcjonują bodźce z otoczenia, koncentrują się na swoich zadaniach i późniejszych wynikach.

Jednak co się stanie, jeśli nadmiar pracy naruszy zdrowie twoich pracowników? Gorsza pamięć i towarzysząca jej słabsza koncentracja, wpływają negatywnie na wydajność i produktywność.


„[wydajny pracownik] przynoszący znaczne zyski lub efekty w stosunku do włożonej pracy, poniesionych kosztów”


Kolejne argumenty przeciwko przepracowywaniu się przynoszą również inne badania. W czasie I Wojny Światowej w Wielkiej Brytanii do produkcji pocisków artyleryjskich zatrudniono w większości kobiety. Kobiety te otrzymywały wynagrodzenie za wykonaną pracę w systemie akordowym, w związku z czym, żeby zarobić więcej, miały bardzo długi tydzień pracy. Mimo że pracownice były w stanie zwiększyć produkcję pocisków, pracując dłużej, działo się tak jedynie do pewnego momentu. Kiedy czas pracy stał się zbyt długi, dodatkowe godziny pracy nie przekładały się na większą wydajność, a wręcz przeciwnie – mogły obniżać wydajność z powodu zmęczenia i wyczerpania pracownic. Innymi słowy, gdyby relacja między godzinami pracy a produktywnością pracownic była przedstawiona na wykresie, to układałaby się w kształt odwróconej litery U.

Powyższa historia została opisana przez Johna Pencavela w publikacji „Productivity of Working Hours” z 2015 roku, gdzie badał relacje między dłuższym czasem pracy a wydajnością pracowników. Mimo iż opisany przykład jest sprzed ponad 100 lat, to zasadne wydaje się pytanie, czy podobne relacje między produktywnością a ilością roboczogodzin w tygodniu pracy zachodzą w dzisiejszych realiach.

Na drugiej stronie spektrum dyskusji o wpływie nadgodzin na wydajność pracowników pozycjonują się badania 4 Day Week Global Foundation, towarzyszące wprowadzeniu pilotażowego programu 4-dniowego dnia pracy. 4 Day Week Global Foundation to „koalicja non-profit złożona z liderów biznesu, strategów społecznych, projektantów i liderów myśli” działająca na terenie Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Irlandii, która inwestuje w przejście na skrócone godziny pracy. Ogólne wyniki badań pokazują, że:


„Prawie każda organizacja, która wzięła udział w pilotażowym programie, będzie kontynuowała 4-dniowy tydzień pracy po zakończeniu testów, przy czym 91% jest zdecydowane kontynuować bądź planuje kontynuację, a kolejne 4% skłania się ku kontynuacji. Tylko 4% uczestników zdecydowanie rezygnuje z kontynuacji”.


Podobne programy pilotażowe są testowane w innych krajach OECD, m.in. Japonii, Nowej Zelandii czy Finlandii.

Praca w nadgodzinach nadliczbowych a wydajność

Nieważne, czy twój pracownik wykonuje pracę w trybie zdalnym, stacjonarnym czy hybrydowym. Jej nadmiar może naruszyć sprawność umysłu, który warunkuje m.in. przewagę w biznesie, lepsze budowanie relacji z partnerami czy szybsze podejmowanie ważnych dla przedsiębiorstwa decyzji.


62% ankietowanych odczuwa dolegliwości związane z przepracowaniem, a 45% przyznaje, że [nadgodziny] ujemnie wpływają na ich poziom koncentracji.


Zmęczenie i stres wpływają na spadek funkcjonowania umysłowego w wyniku deficytów uwagi, a to sprawia, że zakłóceniu ulega selekcja i przetwarzanie informacji. Nadgodziny spędzone w pracy, które pozornie mają przynosić zysk, mogą być stratą dla pracodawcy w wyniku nieprawidłowo przetwarzanych przez pracownika informacji, spadku wydajności fizycznej i psychicznej.

Badanie University College London wykazało, że istnieje związek między nadgodzinami firmowymi a zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób. Wiąże się to z niedyspozycją i dłuższą nieobecnością pracownika (zwolnienia lekarskie). Wydłużony o 3 lub większą ilość godzin tydzień pracy, aż o 60 proc. zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia choroby niedokrwiennej serca.

Nadgodziny - ile płatne, jak określa to kodeks pracy?

Nadgodziny w pracy, jak znaleźć balans pomiędzy pracą a życiem? Zgodnie z regulaminem pracy, pracownikowi przysługuje dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Dodatek ten różni się w zależności od sytuacji, co dokładnie jest opisane w Kodeksie Pracy.

Jak zmniejszyć ilość pracy w godzinach nadliczbowych?

Skoro długie nadgodziny w rzeczywistości zmniejszają produktywność i motywację pracowników, to co może zrobić pracodawca, żeby to poprawić?

Nowe badania dotyczące medytacji i treningów uważności, przeprowadzone m.in. przez naukowców z Case Western Reserve University, wskazują, że włączanie technik mindfulness do kultury korporacji nie tylko poprawia koncentrację pracowników, ale także ich zdolność do radzenia sobie ze stresem i umiejętności interoperacyjne (związane ze współpracą z resztą pracowników). 

Naukowcy z University of the Sunshine Coast w Australii opublikowali w czasopiśmie „Nature” wyniki badań dotyczących wpływu mindfulness na zdolność koncentracji. Randomizowane, kontrolowane badanie 81 zdrowych dorosłych osób po 60. roku życia trwało 8 tygodni, a wyniki były analizowane zarówno bezpośrednio po zakończeniu programu, jak i po upływie sześciu miesięcy. Eksperyment wykazał, że osoby, które praktykowały mindfulness, odnotowały poprawę w zdolności koncentracji, która utrzymywała się nawet po sześciu miesiącach. Badacze zauważyli również zmiany w fizjologii mózgu, które korelowały z poprawą koncentracji. 

Istnieje zatem bezpośrednie powiązanie między takimi aktywnościami, jak medytacja (oraz niektóre nurty jogi) i lepsze samopoczucie oraz skupienie pracowników. Na platformie kafeteryjnej Mediocver Benefits twoja firma może zaproponować swoim pracownikom wiele gotowych rozwiązań tego typu.

Na platformie Medicover Benefits znajdziesz mnóstwo pomysłów i inspiracji dotyczących aktywności wspierających zdrowie fizyczne i komfort psychiczny, a także artykuły o obszarze mindfulness, bezcenne porady i wskazówki dotyczące stylu życia. Ale nie tylko:

  • platforma Legimi oferująca subskrypcję tysięcy e-booków i audiobooków w abonamencie; czytanie i słuchanie bez limitu (trening umysłu dzięki poradnikom psychologicznym);
  • vouchery od Diet & Training by Ann, czyli zdrowy i szczęśliwy styl życia kształtowany dzięki odpowiedniej diecie, treningowi i codziennej dawce najlepszej motywacji;

W kategorii rekreacji – vouchery turystyczne na aktywny i niezbędny wypoczynek od partnerów z branży turystycznej:

  • Traveligo,
  • Club Med,
  • Wakacje.pl;

W kategorii relaksacyjnej: idealny sposób na odprężenie ciała i umysłu oraz świetna zabawa, dzięki Wirtualnej Rzeczywistości z naszym partnerem InGame.

Bibliografia

  1. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19740240141/U/D19740141Lj.pdf
  2. Productivity of Working Hours, J.Pencavel
  3. https://www.pulshr.pl/zarzadzanie/praca-w-nadgodzinach-efektywnosc-nadgodziny-zmora-pracownikow,42149.html
  4. Mindfulness as a Disruptive Approach to Leader Development, B.Yeganeh, D.Good
  5. Embodied teaching and learning : exploring the mindfulness-nature-wellbeing connection, S.Truong
Opublikowano:
Powiązane artykuły:

Are you interested in our offer? Would you like more information?

Leave us your details and we will contact you as soon as possible.

    Show
    Show
    Show

    Information on processing personal data Show

    Copyright © 2026 Medicover Benefits Sp. z o.o.
    Follow us: